باب و باپیرانی په‌یامبه‌ری ئیسلام کلیلداری بوتخانه بوون‌

پشتی پێنجه‌می په‌یمابه‌ری ئیسلام (قصی) کوڕی (کلاب) که‌سایه‌تییه‌کی زیره‌ک و به‌هۆش بووه‌ که‌ گوایه‌ په‌یامبه‌ری ئیسلامیش، له‌ زیره‌کیدا ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر ئه‌و. (قصی کوڕی کلاب) به‌ شێوه‌یه‌کی ئازایانه‌ و به‌ کۆدتایه‌ک که‌ زۆر به‌ هه‌رزان بۆی ته‌واو بوو، رێبه‌رایه‌تی قوره‌یش و به‌رپرسایه‌تی که‌عبه‌‌ به‌ ده‌سته‌وه‌ ده‌گرێ.

هه‌ر وه‌ک (ابن هشام) و (طبری) نووسیویانه‌، ناوی (قصی)، (زید) بووه‌ و له‌به‌ر ئه‌وه‌ له‌ منداڵیه‌وه‌ بێ سه‌رپه‌رشت بووه‌ و له‌لای کابرایه‌ک به‌ ناوی (ربیعه) گه‌وره‌ بووه‌، ناویان ناوه‌ته ‌ (قصی). ده‌بێ ئه‌وه‌ش بڵێین که‌ زۆربه‌ی باب و باپیرانی په‌یامبه‌ر بێ سه‌رپه‌رست و هه‌تیو بوون، هه‌ر وه‌ک خۆشی، که‌وابوو له‌ داوێنی باوک و دایکیانیاندا گه‌وره‌ نه‌بوون.

کوڕ و کوڕه‌زاکانی (قصی) که‌ ناوی (عبد مناف) بووه‌ وه‌ک کوڕه‌کانی خۆی (هاشم)، (عبدالمطلب)، (عبدالله‌) و (محمد) په‌یامبه‌ری ئیسلام، هه‌موویان له‌ داوێنی که‌سانیتردا په‌روه‌ده‌ کراون و دوور بوون له‌ چوارچێوه‌ی بنه‌ماڵه‌ی خۆیان و داوێن و باوه‌شی گه‌رمی باوک و دایک.
باب و باپیرانی په‌یامبه‌ری ئیسلام، که‌عبه‌یان به‌ مه‌شکه‌یه‌ک شه‌راب کڕیوه‌! به‌ڵام چۆن و به‌ چ شێوه‌یه‌ک (قصی) پشتی پێنجه‌می په‌یامبه‌ری ئیسلام، بوو به‌ به‌رپرسی که‌عبه‌؟
قصی که‌ له‌ لای کابرایه‌ک به‌ ناوی (ربیعه‌) له‌ ناوچه‌ی (قضاعه‌) گه‌وره‌ ببوو، له‌ لاوه‌تی خۆیدا بۆ ته‌وافی حه‌ج چوو بۆ مه‌که‌، له‌ مه‌که‌ له‌گه‌ڵ کچی (شێخ خزاعی) که‌ کلیلداری که‌عبه‌ بوو، سکسیان ده‌بێ و هه‌ر بۆیه‌ له‌گه‌ڵی زه‌ماوه‌ند ده‌کا و چوار منداڵی لێ ده‌بێ، منداڵه‌کانی به‌ ناوی خۆی، که‌عبه‌ و دوو بۆتی دیکه‌ی بۆتخانه‌که‌وه‌ ناو ده‌نێ:
عبدالدار (به‌نده‌ی که‌عبه‌)
عبدالعزی (به‌نده‌ی بۆتی عزی) له‌سه‌ر ئه‌م بۆته‌ که‌ ناوی له‌ قورئاندا هاتووه‌، کاتێک چوومه‌ سه‌ر باسی ئایه‌تی غرانیق، ده‌چینه‌وه‌ سه‌ری و زیاتر باسی ده‌که‌م.
عبد قصی (به‌نده‌ی قصی که‌ ناوی خۆی یه‌تی و ده‌بێته‌ پێنجه‌مین پشتی په‌یامبه‌ری ئیسلام).
(شێخ خزاعی) له‌ کاتی مردن دا کلیلداری که‌عبه‌ بوو و پاش خۆی، که‌عبه‌ی سپارد به‌ کچه‌که‌ی که‌ ژنی (قصی) بوو و پیاوێکیشی له‌ عه‌شیره‌ته‌که‌ی خۆی به‌ ناوی (ابو غبشان)ی کرده‌ هاوکاری کچه‌که‌ی بۆ ئه‌وه‌ له‌ کاتی کردنه‌وه و به‌ستنه‌وه‌ی ده‌رگای بۆتخانه‌که‌دا یارمه‌تی بدا. هه‌ر بۆیه‌ کلیله‌کان به‌ ده‌ستی (ابوغبشان)ه‌وه‌ بوون، به‌ڵام وه‌ک شتێکی سیبولیک (حبی) کچی (شێخ خزاعی) که‌ هاوسه‌ری (قصی) بوو، به‌رپرسی که‌عبه‌ بوو.
شه‌وێک (قصی) له‌ خواردنه‌وه‌یه‌کدا (ابوغبشان) مه‌ست ده‌کا و هه‌ر وه‌ک مێژووی (طبری) و (ابن هشام)، ( نووسیویانه‌، به‌ یه‌ک مه‌شکه‌ شه‌راب و یه‌ک عود کلیله‌کانی که‌عبه‌ی لێ ده‌کڕێ. دوای ئه‌و شه‌وه‌ به‌ره‌به‌ره‌ (خزاعیه‌کان) له‌ مه‌که‌ ده‌رده‌کا و عه‌شیره‌ته‌که‌ی خۆی واته‌ قوره‌یشیه‌کان دێنێته‌ نێو که‌عبه‌وه‌ و به‌ گۆڕانکارییه‌کی قوڵ له‌ به‌ڕێوه‌به‌ری که‌عبه‌دا، سه‌رچاوه‌یه‌کی گه‌وره‌ی مادی بۆ خۆی پێک دێنێ و له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیدا عه‌شیره‌تی قوره‌یش رێکوپێک و یه‌کگرتوو ده‌کا و خۆیشی ده‌بێ به‌ پاشای قوره‌یشیه‌کان!
(قصی) له‌گه‌ڵ پیاوانی قوریش (بنی کنانه‌) قسه‌ی کرد که‌ (خزاعه) و (بنی بکر) له‌ مه‌که‌ وه‌ده‌ر بنێ. ئه‌وانیش قسه‌که‌یان به‌ دڵ بوو و هه‌ر بۆیه‌ په‌سندیان کرد، ئه‌ویش نامه‌یه‌کی له‌ براکه‌ی خۆی که‌ له‌ (قضاعه) ده‌ژیا، نووسی و داوای یارمه‌تی لێ کرد و (رزاح)یش داوای له‌ خه‌ڵکی (قضاعه‌)، (که‌ له‌ که‌عبه‌وه‌ زۆر دوور بوون) ‌ کرد و ئه‌وانیش هاتنه‌ هانایه‌وه‌.
(قصی) بوو به‌ خاوه‌نی که‌عبه‌ و خزمه‌کانی خۆی له‌ هه‌موو جێگایه‌که‌وه‌ ده‌هێنا بۆ مه‌که‌ و به‌م جۆره‌ بوو به‌ فه‌رمانڕه‌وای هۆزه‌که‌ی خۆی و جۆرێک پادشاهی به‌ ده‌ست هێنا و عه‌شیره‌ته‌که‌شی به‌ قسه‌یان ده‌کرد و هه‌ر بۆیه‌ داهاتوو و هه‌موو شه‌ره‌فی مه‌که‌ی‌ به‌ نه‌سیب بوو.) (تاریخ الکبیر لاپه‌ڕه‌کانی ٨٠٩ ـ ٨١٠).
له‌مانه‌ سه‌یرتر ئه‌وه‌یه‌ که‌ په‌یامبه‌ری ئیسلام دوای چوار پشت، ده‌ست ده‌داته‌ به‌کارێک له‌وێنه‌ی پێشینیانی خۆی، به‌ڵام به‌ شێوه‌یه‌کی نوێتر هه‌ر وه‌ک پێنج پشتی رابردووی خۆی دیسانه‌وه‌ رێبه‌ری و ده‌سه‌ڵاتی هۆزه‌که‌ی خۆی به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرێ. له‌به‌ر ئه‌وه‌ دوابه‌دوای (قصی)دا کوڕ و کوڕه‌زاکانی، کاری باب و باپیرانی خۆیان وه‌ده‌سته‌وه‌ ده‌گرن، به‌ڵام سه‌رکێشی و ته‌ماعی هێزی زیاتر زۆر جاران ده‌بووه‌ هۆی هه‌ڵگرسانی شه‌ڕ و نیوان ناخۆشی له‌ نیوان خۆیاندا و ته‌نانه‌ت تازییه‌کان له‌گه‌ڵ خۆیان و دوای هاتنی ئیسلامیش تێکهه‌ڵچوونی هۆزه‌کانیان به‌رده‌وام بووه‌ و سه‌رچاوه‌ی هه‌موو ئاژاوه‌کان ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ملهوڕی و پله‌وپایه‌ی که‌سایه‌تی له‌و هۆزه‌دا که‌ پشتاوپشت به‌رده‌وام بووه‌. چونکه‌ (بنی هاشم) که‌ حه‌زره‌تی محه‌ممه‌دیش له‌وانه‌ و (بنی امیه) که ‌ (ابوسفیان) و (معاویه) و (عثمان) سه‌ر به‌ون، هه‌موویان کوڕانی (قصی) و (کلاب) بوون که‌ بۆ وه‌ده‌ست هێنانی پله‌ و پایه‌ له‌ که‌عبه‌ و له‌ نیو هۆزی خۆیان و عه‌ره‌بیشدا دژ به‌ یه‌کتری‌ چه‌ندین شه‌ڕیان کردووه‌. ئه‌وه‌ش ده‌زانین که‌ که‌عبه‌ وه‌ک (شه‌خس، زیاره‌ت) (امامزاده‌)یه‌ک بووه‌ که‌ له‌ هه‌موو لایه‌که‌وه‌ له‌ شوێنه‌ عه‌ره‌ب نشینه‌کانه‌وه‌ روویان تێده‌کرد و بۆ ته‌وافی حه‌ج و زیاره‌ت ده‌هاتن بۆ ئه‌و بۆتخانه‌، هه‌ر وه‌کوو ئێستا! ته‌نیا جیاوازییه‌ک که‌ له‌ نێوان ئه‌و کات و ئێستادا هه‌یه،‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ پێشتر راده‌ی حه‌جاجه‌کان که‌متر بوون، به‌ڵام ئێستا ژماره‌ی موسڵمانه‌کان خۆی له‌ میلونها ده‌دا که‌ له‌ هه‌موو جیهانه‌وه‌ بۆ ته‌وافی که‌عبه‌ به‌ ناوی (الله‌) وه‌ میلیاردها دولار ده‌ڕێژنه‌ سندووقی عه‌ره‌بستانی سعودی. له‌ رۆژگارانی پێشوودا وه‌ک ئێستا‌، که‌عبه‌ هه‌ر هه‌بووه‌ که‌ بۆتخانه‌ بوو و داهاتێکی زۆری بۆ به‌ڕێوه‌به‌ران و به‌رپرسانی ئه‌وکاته‌ی ‌خۆی هه‌بووه‌.

---

سه‌رچاوه‌: قرآن سروده‌ای به‌ سپک پارسی. نووسینی حسن عباسی (سیاوش اوستا) - وه‌رگێڕان: حامید